To παραδοσιακο λιτρουβιο της Φουντανας

Fundana Olive Press

Αυτή είναι η ιστορια και ο τροπος λειτουργιας του οικογενειακου,παραδοσιακου λιτρουβιου  της Φουντανας.

Γυρω στα 1780 εκτιστηκε το κεντρικο κτηριο της Φουντανας,που αποτελειτο από   το λιτρουβιο (ένα από τα 1420 ελαιοτριβεια που διεθετε το νησι),τις αποθηκες που φυλασσοταν το λαδι στις «πυλες» και το αρχοντικο,κατοικια της οικογενειας,για να επιβλεπει τις αγροτικες εργασιες του κτηματος,που τοτε αριθμουσε  2000 ελαιοδενδρα.

Toν Νοεμβρη,με την πρωτη «ραμπια»,(δυνατος αερας),αρχιζαν να πεφτουν οι πρωτες ωριμες,μαυρες ελιες.Ετσι,πρωι,πρωι ακομα σκοταδι,με οποιοδηποτε καιρο, ξεκιναγαν από τα γυρω χωρια,οι γυναικες 10-20 μαζι,για να ερθουν με τα ποδια στο κτημα μας,γιατι το μαζεμα της ελιας,ηταν μια καθαρα γυναικεια δουλεια,αφου απαιτουσε επιδεξια και γρηγορα χερια.

Tραγουδωντας «τσι μαζωνανε» από τη γη με τα χερια, μια,μια,με υπομονη,μεσα στα βρεμενα χορταρια, τ’αγκαθια,μεσ’τσου ασπερδουκλους και τις εριχναν στα μικρα καλαμενια κοφινια τους.Από την παγωνια και την υγρασια τα δαχτυλα παγωνανε. Επειτα,με σακια στη πλατη η φορτωμενα στο γαιδουρι,τις κουβαλουσαν στο λιοτριβι.

Οι αντρες στο λιτρουβιο τις εριχναν λιγες,λιγες μεσα στην αλεστικη με τα 3 μεγαλα λιθαρια. Ωστοσο,καποιος ετοιμαζε το αλογο η το μουλαρι,του φορουσαν τις παρωπιδες , το καπιστρι,την κολανα,το εζεφαν,αναβαν το κονισμα και εκαναν το σταυρo τους.Ποιος ξερει ποσα ζυματα (αλεσιες ) θα γινουν σημερα ?

Το αλογο αρχιζε να γυριζει για περιπου 2,5 ωρες γυρω,γυρω από τις στρογγυλες πετρες που συνεθλιβαν τις ελιες.Σκοπος του πετρινου εδαφους γυρω από την αλεστικη,ηταν για να στηριζεται καλυτερα το ζωο.Αν η οικογενεια δεν διεθετε αλογο η μουλαρι η γαιδαρο,τοτε την αλεστικη την γυριζαν 2 ανδρες. Ετσι γινοταν η πρωτη αλεσια και το πρωτο λαδι που επεπλεε,σαν πιο ελαφρυ, πανω,πανω,το μαζευαν με τις κολοκες ( κουταλες φτιαγμενες από κολοκυθα ). Ειχε μοναδικο αρωμα και γευση.Αυτή τη γευση του φρεσκου,ζεστου ψωμιου που ψινοταν στο φουρνο του λιτρουβιου,βουτηγμενο στο φρεσκοαλεσμενο λαδι,το νοσταλγικο « μουκουβαλα «,μενει αξεχαστο στη μνημη των παλιων, που ειχαν τη τυχη να το γνωρισουν.

Τον υπολοιπο πολτο του αλεσμενου καρπου,το «ζυμαρι», το εβαζαν στις «σφυριδες» (στρογγυλες θηκες από σκοινι η ψαθα ) και τις στοιβαζαν 15 περιπου,η μια πανω στην άλλη,στο πιεστηριο. Τον 18ο αι. χρησιμοποιουσαν μια ξυλινη «βιδα» ως πιεστηριο.Η τεχνολογια ειχε εισαχθει στην Κερκυρα από την Ιταλια και τους βενετσιανους.Ο τυπος της σιδερενιας βιδας του λιτρουβιου μας,ανηκει στις αρχες   του 19ου αι. και επετρεπε μεγαλυτερες πιεσεις,επομενως καλυτερη αποδοση.Δυο αντρες εγυριζαν το ξυλινο εργατη γυρω, γυρω για άλλες 2 ωρες και το εμβολο (η σταγκα),μ’ένα χοντρο σχοινι,πιεζε δυνατα τη βιδα και αυτή με τη σειρα της πιεζε τις σφυριδες με το πολτο.Mε πιντες γεματες καυτο νερο που εβραζε στη κουζινα του  λιτρουβιου, περιελουζαν οι λιτρουβιαρηδες  συνεχεια τις σφυριδες και ετσι εσταζε το λαδι,ανακατεμενο με τη «μουργα» και τα νερα στο «κατωλαυρι» (υπογειος χωρος,που μεσα υπηρχε μεγαλο ξυλινο βαρελι,που ηταν ανοιχτο από πανω).

Το αγνο λαδι επαιρνε πολύ ωρα μεχρι να κατακαθησει σαν πιο ελαφρυ πανω,πανω και η μαυροκοκκινη μουργα (το κατακαθι),εφευγε από ένα σωληνα στα χωραφια. Με τις κολοκες μαζευαν από το βαρελι το γνησιο λαδι,γεμιζαν τις ξεστες και με ιονικα μετρα,μετρουσαν  την ποσοτητα και το κερδος. Η υπολοιπη μαζα του πιεσμενου καρπου,που εμενε μεσα  στις σφυριδες,( φυλλα,ξυλινο κουκουτσι, πολτος ),ανακατευονταν με σιταρι και χρησιμευε για ζωοτροφη για γουρουνια, κοτες,καθως και για καυσιμα για σομπες η για παραγωγη πρασινου σαπουνιου, στις τοπικες σαπωνοποιιες (Πατουνη,κ.α. ), εξαιρετικα υγιεινου,μεχρι τις ημερες μας. Ετσι,τιποτα δεν πηγαινε χαμενο.

Η ετησια παραγωγη επαρκουσε για τις αναγκες της οικογενειας ,το υπολοιπο πουλιονταν στους λαδεμπορους ( μπουτελια ) της Κερκυρας,στο Σαροκο. Ετσι ,καλυπτονταν τα εξοδα παραγωγης και σε χρονιες καλης ελαιοσοδειας, εμενε και ένα μικρο κερδος.

Το λιοτριβι μας χρησιμοποιηθηκε για τελευταια φορα το 1964.Εικοσι χρονια αργοτερα καθαριστηκε, συντηρηθηκε, για να αποτελεσει τμημα του μικρουαγροτικου μουσειου μας,σπουδαιο προβιομηχανικο μνημειο,μαρτυρα της αγροτικης οικονομιας του νησιου μας και μερος μιας σημαντικης περιοδου της ιστορικης μας κληρονομιας.


 
Η επιχείρηση ενισχύθηκε για τον εκσυγχρονισμό της στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος
«Ψηφιακή Σύγκλιση» «Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης»
ευρωπαϊκό έμβλημα Ψηφιακή Ελλάδα – Όλα είναι δυνατά ΕΣΠΑ 2007-2013